Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 7 w Rybniku

 

Nawigacja

Konkursy przedszkolne

Znaczenie rodziny w kształtowaniu się osobowości dziecka Dyscyplina bez płaczu Pedagogika Marii Montessori Apel Twojego Dziecka Sposoby reagowania na Nasze życie rodzinne Samodzielność dziecka PORADNIK LOGOPEDYCZNY Pani Minister ocenia edukację Układ klasy szkolnej Jak przygotować szkołę i nauczycieli na przyjęcie 6 latków Podstawa programowa do klas I-III

Kącik dla rodziców

Znaczenie rodziny w kształtowaniu się osobowości dziecka

 

 

Rozwój dziecka jest nierozerwalnie związany z rodziną, w jakiej się ono wychowuje.

W niej kształtują się jego najbardziej trwałe postawy, przyzwyczajenia, sposoby radzenia sobie z problemami. Wśród jej członków dziecko znajduje pierwsze autorytety, poznaje swoją wartość, uczy się otwartości, miłości, zaufania, prawdy o życiu. Wszystkie te umiejętności mają znaczący wpływ na funkcjonowanie dziecka w społeczeństwie, a także na jego dorosłe życie.

Nie wszystkie rodziny stwarzają jednak takie warunki do rozwoju, które pozwalają dziecku na swobodne i bezproblemowe życie w społeczeństwie. Istnieje szereg rodzin dysfunkcyjnych, których zaburzone funkcjonowanie odciska swe piętno na rozwoju wychowujących się w niej dzieci. Patologiczna atmosfera życia rodzinnego wpływa negatywnie na rozwój dziecka, zakłóca prawidłową socjalizację i kształtowanie się osobowości. Wychowujące się w takiej rodzinie dziecko kształtuje w sobie te rodzaje zachowań i postaw, które dają mu szansę przetrwania. Postawy te zaburzają niestety jednocześnie jego rozwój. Wyniesione z domu zaburzenia w sferze procesów emocjonalnych stają się źródłem trudności w funkcjonowaniu dziecka w szkole, grupie rówieśniczej i w całym dalszym życiu.

Nasuwa się zatem pytanie: co można uczynić, aby pomóc dziecku w odnalezieniu swego miejsca wśród ludzi?

Aby poznać dziecko, pragniemy je zrozumieć. W tym celu należy poznać rozwój jego osobowości, która jest niejako konsekwencją historii jego życia. Każde dziecko stanowi odrębną, indywidualną, jedyną w swoim rodzaju i niepowtarzalną osobę. Dziedziczy po rodzicach cechy ciała i umysłu, które stanowią jego wyjściowe ,,wyposażenie”. Jednakże na stopień, w jakim się one rozwiną w procesie dojrzewania, wpłynie środowisko, w którym wzrasta, mając na myśli warunki, w jakich przyszło na świat i ludzi, którzy je wychowują.

Osobowość dziecka zaczyna się kształtować w pierwszych tygodniach życia płodowego i trwa przez całe jego życie postnatalne. Toteż pełna rodzina, której fundamentem jest małżeństwo, stanowi naturalne, podstawowe i pierwsze środowisko, w którym przebiega rozwój podstawowych cech osobowości dziecka, bezpośrednio modyfikujących zachowanie. Rodzice, niezależnie od tego, czy są świadomi swej roli, czy nie, kształtują w każdym stadium rozwoju osobowość dziecka, bowiem ich styl zachowania, moralność i poglądy stanowią dla niego wzory do naśladowania.

Dziecko nie jest zlepkiem oddzielnych elementów takich jak umysł czy uczucia, stąd też nie można tych części poznawać oddzielnie i oddziaływać odrębnie. Dziecko jest całością, ciałem i emocjami, myślami, pragnieniami i marzeniami. Patrzenie w sposób całościowy oznacza, że dziecko można zrozumieć tylko wtedy, gdy znamy środowisko, w którym żyje, ponieważ jest ono częścią tej całości, przede wszystkim rodziny. Znajomość środowiska rodzinnego umożliwia zatem lepsze zrozumienie przebiegu rozwoju prawidłowych i nieprawidłowych objawów jego zachowań. Rodzice mają więc decydujący udział w kształtowaniu się osobowości dziecka, jego świata, myśli, uczuć, dążeń oraz w tworzeniu się obrazu samego siebie, poczucia własnego ,,Ja”.

Rodzina odgrywa podstawową rolę w procesie kształtowania osobowości dziecka głównie dlatego, że jej wpływy i oddziaływania rozpoczynają się w okresie, gdy osobowość jest szczególnie plastyczna, a także dlatego, że w pierwszych latach życia jest właściwie dla dziecka jedyną grupą społeczną, która wywiera bezpośredni wpływ. Ten wpływ rodziny na dziecko jest wielostronny i dotyczy głównie świadomego podejmowania zabiegów wychowawczych, jak również przez oddziaływanie niezamierzone, w codziennym współżyciu, w toku wspólnego bytowania. Te dwa tory wychowawczego oddziaływania rodzinnego są ze sobą ściśle powiązane, ale zdecydowanie dominuje wychowanie naturalne, spontaniczne, nie wynikające z określonego programu działalności wychowawczej. Z jednej strony rodzina ma swój własny intymny świat, z drugiej zaś jest środowiskiem otwartym, bowiem członkowie jednej rodziny wchodzą w kontakt z członkami innych rodzin. Każda rodzina tworzy swoje środowisko, swoistą atmosferę niepowtarzalną dla innych, ma także własną historię.

Wychowawcza funkcja emocjonalna oparta jest na wzajemnym szacunku współmałżonków i dzieci, ich wzajemnym przywiązaniu i poważaniu, na zgodzie w rodzinie i jej harmonijnym współżyciu. Ponadto, naturalne środowisko wychowawcze w rodzinie zaspokaja potrzebę bezpieczeństwa, organizuje warunki do rozwoju osobowości, uzyskania dojrzałości emocjonalnej i równowagi psychicznej. Emocjonalna funkcja kształtuje w rodzinie jej swoistą atmosferę, na którą składają się swoiste elementy: układ wzajemnych stosunków, charakter więzi rodzinnej, wzajemne kształtowanie siebie przez członków rodziny, ustosunkowanie się rodziców do siebie nawzajem i do dzieci. Na zewnątrz wyraża się ona spokojem lub groźbą wybuchu konfliktów, jest surowa lub tolerancyjna, wesoła lub ponura. Może to być atmosfera wzajemnej życzliwości, współpracy i współdziałania lub też wrogości, niechęci i obojętności. Rola rodziny sprowadza się tu do ustawicznego, pozytywnego oddziaływania na psychikę dziecka. To oddziaływanie wspomagane jest naturalną potrzebą życzliwości i miłości rodzicielskiej. Zakłada też bezinteresowność, stąd w dziecku kształtują się uczucia wyższe, oraz wzmacniają więzi emocjonalne łączące dziecko z rodziną. To właśnie w środowisku rodzinnym znajduje dziecko pierwsze możliwości uzewnętrzniania swych potrzeb uczuciowych przez zwierzanie się, okazywanie zaufania oraz szukanie rady i pomocy. Zakres i charakter odpowiedzialności wychowawczej rodziny zmienia się w różnych okresach rozwoju dziecka. Jej możliwości wychowawcze są największe w przypadku małych dzieci w wieku 0-3 lat, gdyż jest to okres szczególnie ważny dla całego rozwoju osobowości dziecka. Wychowanie przez rodziców w pierwszych fazach rozwojowych dziecka nie może być zastąpione przez żaden inny rodzaj i miejsce wychowania.

Wychowanie rodzinne, jak każde ludzkie oddziaływanie, niesie wartości pozytywne i zagrożenia. Z jednej strony stanowi centrum przekazywania wartości etycznych, szkołę charakterów, źródło zaspakajania potrzeb psychicznych, z drugiej zaś, każde odchylenie w zachowaniu się dziecka można tłumaczyć zaburzeniami stosunków rodzinnych. Typowym przykładem takiej sytuacji jest rozpadający się dom rodzinny czy też postępująca z różnych przyczyn dezorganizacja rodziny. U dorosłych podważają one wiarę w trwałość i sens wszelkich innych wartości, zaś u dzieci rodzą postawy buntu i negacji.